ગુજરાતના વણકર સમાજ વિશે ટૂંકો લેખ

વણકર સમાજ ગુજરાત અને પશ્ચિમ ભારતની પ્રખ્યાત જ્ઞાતિ છે, જેનો પરંપરાગત વ્યવસાય **કાપડ વણવાનું** (હેન્ડલૂમ વેવિંગ) રહ્યો છે. ઇતિહાસ પ્રમાણે, વણકરો મુખ્યત્વે કપાસ, રેશમ, ખાદી અને લીનન જેવા કાપડ બનાવતા હતા, જેમાં પટણનું પટોલું, કચ્છની શાળ, જામનગરનું ઘરછોળો, સુરતનું ઝરી વગેરે પ્રખ્યાત છે. ઈમદાદપુર્વક કચ્છ અને પાટણના વણકરો ભારતીય હસ્તકલાકૃતિમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપે છે.

સમાજના ઘણા સભ્યોએ સમયનાં પ્રવાહ સાથે પરંપરાગત વ્યવસાય છોડીને ખેતી, નાના ધંધા અને અન્ય રોજગારી પણ અપનાવી છે, એટલે કે, વ્યવસાયમાં વિવિધતા આવી છે. ગાંધીજીના સ્વદેશી આંદોલનમાં વણકર સમાજની હસ્તકલા અને ખાદી મહત્ત્વની બની. આજે પણ ઘણા વણકર પરિવારો કચ્છ અને અન્ય વિસ્તારોમાં પરિવારીક સ્તરે હેન્ડલૂમ ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા છે.

વણકર સમાજ ગુજરાતમાં, ખાસ કરીને કચ્છ, પાટણ, વડોદરા, જામનગર અને અમદાવાદ જેવા શહેરોમાં વસોય છે. સાથે સાથે, સમાજમાં શિક્ષણ, વ્યવસાય અને સામાજિક સુધારાના ક્ષેત્રે પણ અનેક સંસ્થાઓ કાર્યરત છે[4][5]. ઘણા વણકરો આજે પણ તેમના ક્લાસિકલ અને આધુનિક કપડાં હસ્તકલા માટે સમગ્ર ભારતમાં પ્રસિદ્ધ છે.

હોળે-હોળે, વણકર સમાજે સમાજવાદ, શિક્ષણ, રોજગાર અને સામાજિક ઉત्थાન માટે નોંધપાત્ર પ્રયત્નો કર્યા છે. કેટલીય ચળવળો અને સહકારી મંડળીઓ દ્વારા સમાજના વિકાસ માટે કાર્ય થયું છે. વણકર સમાજ ગુજરાતના સામાજિક-આર્થિક વર્તુળમાં મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે